Grande Valse Brillante, la main sur la gorge

Mateusz Kaliński

Z perspektywy redaktora „[Rec]Magazine” lub blogera festiwalowego ostatni dzień teatralnych peregrynacji jest trudny. Niedospany, nieprzytomny, nieświadomy tego, co się wokół niego dzieje, błądzi korytarzami czy to hotelu, czy to Siemaszki (bo nie do końca jest w stanie rozróżnić) i straszy, niczym widmo w Makbecie, napotkanych nieszczęśników. I później – na bankiecie – też takim widmem będzie. Dobra to obsada w sumie, bo każda dobra uczta powinna mieć ducha na niej…

No tak to już bywa, takie są prawa festiwalu. Nie przyjeżdżamy tu spać. Zmęczenie i półprzytomność są po prostu wpisane w te zawody (teatralne) i w tę pasję (teatralną). Prędzej czy później przyjdzie moment zasypiania na stojąco. Chyba, że wydarzy się coś, co tego boroczka niewyspanego ożywi. Coś, co przywróci kolory jego twarzy, co podniesie na duchu i pokrzepi serce. Czymś takim – bez dwóch zdań – był spektakl muzyczny Z ręką na gardle w reżyserii Anny Sroki-Hryń.

Trudno jest jednak napisać z tego recenzję. Jak bowiem uczciwie, sprawiedliwie i krytycznie (z tym, że to słowo nie oznacza negatywnie!) pisać o czymś, co tchnęło ducha w umęczone ciało? Co więcej, tak z utworami Ewy Demarczyk, jak z twórczością Sroki-Hryń mam już tak, że to zawsze na mnie działa. Jak zachować trzeźwość sądów, gdy ta muzyka znajduje się w tak dobrej komitywie z moim korpusem, że porusza jego członkami wedle swojego rytmu? Potworna i upiorna to perspektywa, egzystencjalny horror – być tak nawiedzonym i bezwolnym w zetknięciu z tymi melodiami, ale co tam, przywiążcie mnie do teatralnego fotela, jak przywiązali Odyseusza do masztu – i dajcie posłuchać. I tak, wpadam w górnolotność i może nawet kicz – I don’t care. Działa? Działa, nie pytam o więcej.

fot. Karol Mańk

Z ręką na gardle ujmuje repertuar Demarczyk w formę rozłożonego na siedmioro aktorów-wokalistów performansu, specyficznego typu kompozycję wokalno-choreograficzną, w której dominantą jest doświadczenie świata w napięciu, ekstazie i być może nawet pewnym lęku. Wszak „ręka na gardle” – gest wieloznaczeniowy niemal zawsze jest tym dziwnym, czasem przerażającym, a czasem fascynującym podkręceniem przeżywanej chwili i emocji. Podkręceniem – dodatkiem – przekroczeniem. „Ręka na gardle” wzbudza strach – lub jest wyrazem strachu – ale też ekscytacji i pożądania. Za gardło możemy chwycić się sami, niemal machinalnie, gdy wzruszenie jest tak wielkie, ale także może to zrobić nie nasza dłoń, gdy emocje przekraczają pewną granicę. Albo gdy ten ktoś chce zrobić nam krzywdę. Albo sprawić przyjemność. Za każdym razem jednak dotknięcie tak bezbronnej i kruchej części naszego ciała przemienia już i tak intensywne coś więcej w niepowtarzalne, obezwładniające doświadczenie, niemające swojej analogii w niczym innym. Ale czy nie takie właśnie są utwory Ewy Demarczyk – intensywne i niepowtarzalne?

Na otoczonej dwiema rdzawymi i pochyłymi ścianami platformie (scenografia projektu Grzegorza Policińskiego) rozgrywa się większa część spektaklu. Performerzy ogrywają tę przestrzeń za pomocą złożonej, wymagającej, lecz przy tym całkowicie naturalnej i organicznej choreografii (Ewelina Adamska-Porczyk) – i wychodzi im to wspaniale: z ogromną swobodą i niemal nonszalancją. Pokazują tym samym perfekcyjne i imponujące przygotowanie fizyczne aktorów i aktorek – ułożenie pewnych układów, powtarzanie ich z lekkością i zwinnością jest znakiem ogromnej, wieloletniej pracy. Sprostanie takiemu wysiłkowi jest znakiem zupełnie wyjątkowej świadomości ciała i kunsztownej wręcz sprawności. Nie mam oczywiście nic przeciwko tak zwanej „nowej choreografii”, która pojęcia tańca i choreografii znacznie komplikuje (1), a nawet wręcz przeciwnie, to fascynujące sprawy – jednak oglądanie cielesnych ekspresji połączonych z maestrią nie może nie pozostawić na widzu wrażenia.

Oglądanie – i słuchanie. Zespół jest bowiem świetnie przygotowany nie tylko fizycznie, lecz także wokalnie (Monika Malec). Powiedzenie, że potrafią śpiewać jest równie naiwne, jak powiedzenie, że śpiewać potrafiła Ewa Demarczyk. No, wszyscy tu potrafią to i owo, lecz chodzi o to, jak im wychodzi. A wychodzi kapitalnie – nie tylko ze względu na warunki i możliwości techniczne (a te są na bardzo wysokim poziomie), lecz także na świetną pracę interpretacyjną: wykonania Natalii Kujawy, Moniki Pawlickiej, Michała Juraszka, Przemysława Kowalskiego, Tomasza Osicy, Jakuba Szyperskiego oraz debiutującej w zespole Anastazji Simińskiej znajdują i eksplorują w utworach odcienie tak radości i ekstazy, jak melancholii i goryczy – oraz całe asamblażowe bogactwo między tymi emocjami. Mówiąc nieco metaforycznie, zespół wchodzi do wnętrza tej muzyki, nie tyle czyniąc ją swoją, ile zaznaczając z nią swoje silne duchowe pokrewieństwo. Duża w tym zasługa przygotowanych przez Jakuba Lubowicza muzycznych aranżacji.

fot. Karol Mańk

Przekrzywienie świata – które wynika zarówno ze scenografii, jak i jest zasugerowane delikatną asymetrią kostiumów (Sabina Czupryńska) – to dość osobliwe doświadczenie, bliskie moim zdaniem temu, co wcześniej pisałem o „ręce na gardle”. Może być pozytywne, może też być negatywne – w różnych sytuacjach przecież grunt usuwa się nam spod nóg: w obliczu tragedii albo miłości; gdy desperacja i rozpacz kładą nas na łopatki lub gdy radość wynosi nas ponad ziemię… Może warto więc porzucić wartościowanie i pytania o to, co jest dobre, a co złe, co przynosi cierpienie, a co radość – są to przydatne podpórki, które jako tako pozwalają oprzeć się na czymś w tym głupim świecie. Twórczość Ewy Demarczyk zawsze postrzegałem jako po prostu głębokie i niejednoznaczne doświadczenie intensywności życia. I tę samą głębię oraz intensywność odczułem na pokazie Z ręką na gardle. Niezwykle emocjonalny, wrażliwy i uważny spektakl muzyczny jest projektem, w którym pasja twórców jest wyraźnie widoczna, a co więcej wciąga ona odbiorcę do tych samych rejestrów rzeczywistości. Oczywiście – nie pierwszy raz jestem w teatrze – zespół nie jest przypadkową zbieraniną, lecz bandą profesjonalistów, która wie, jakie nuty zagrać, by działało. Jednak nie tylko te nuty udaje im się czysto wyciągnąć, lecz także na poziomach dramaturgicznym, sensotwórczym, estetycznym, budowania atmosfery (np. za pomocą reżyserii świateł Piotra Hrynia) i muzycznym całość jest spójną, angażującą odbiorcę kompozycją.

Drugi to już raz, gdy spektakl muzyczny poświęcony Ewie Demarczyk zrobił na mnie tak duże wrażenie na rzeszowskim festiwalu. Wcześniej, w roku pańskim 2023, także na finiszu imprezy, oglądaliśmy Kruchość wodoru. Demarczyk w reżyserii Katarzyny Chlebny (która teraz zbiera pochwały za Naszą mamę Sinéad; oba spektakle produkcji Teatru Nowego Proxima). Do dziś wspominam tamto przedstawienie i do dziś za nim tęsknię. Było to doświadczenie innego typu i innego języka teatralnego, jednak równie ożywcze, intensywne i wspaniałe co Z ręką na gardle. Wniosek z tego taki, że twórczość i biografia Demarczyk wciąż pobudzają twórców do tworzenia świetnych spektakli, a widownię do zachwytów. I w 2023 i 2026 roku pofestiwalowy pusty korpus został ożywiony. Można by o tym zrobić jakiegoś Frankensteina krytyki teatralnej.

(1) Wciąż jestem laikiem w tych kwestiach, jednak współczesne zjawiska choreograficzne i taneczne – w dużym uproszczeniu – rozluźniły nieco sztywne wymagania związane z perfekcyjnym przygotowaniem technicznym (jak np. w klasycznym balecie). Współczesny taniec eksploruje nowe formy i możliwości ruchu, a także jest ściśle powiązany z przestrzenią, w której został umieszczony. Sam termin „choreografii” także przestał odnosić się tylko do układu tańca, a zaczął być rozumiany znacznie szerzej, jako „konstruowanie, organizowanie, porządkowanie, oswajanie, ograniczanie ruchu i nadawanie mu określonej struktury – (…) w sytuacjach niekoniecznie związanych z ruchem tańczących ciał”. Aby dać przykład – proszę sobie wyobrazić nasze przedspektaklowe spotkania w foyer jako określony układ choreograficzny: wchodzimy do teatru, przystajemy, aby sprawdzone zostały nasze bilety, przechodzimy do szatni i oddajemy płaszcze, wchodzimy po schodach, zatrzymują nas wolontariuszki, które stoją u ich szczytu, kręcimy się po korytarzu w oczekiwaniu na spektakl; wchodzimy na widownię, siadamy na swoich miejscach. Proszę tylko pomyśleć ile tu ruchu, ile tu ciał w określonej przez teatr przestrzeni! Osobom zainteresowanym tą tematyką polecam ciekawy artykuł Nowa choreografia i posttaniec w przestrzeni sztuki współczesnej autorstwa Karoliny Wycisk i Magdaleny Zamorskiej, z którego pochodzi powyższy cytat (https://www.researchgate.net/profile/Magdalena-Zamorska/publication/332029328_Nowa_choreografia_i_posttaniec_w_przestrzeni_sztuki_wspolczesnej/links/5c9b9671a6fdccd4603f17ac/Nowa-choreografia-i-posttaniec-w-przestrzeni-sztuki-wspolczesnej.pdf).

Z ręką na gardle. Piosenki z repertuaru Ewy Demarczyk

Scenariusz i reżyseria: Anna Sroka-Hryń

Kierownictwo muzyczne i aranżacje: Jakub Lubowicz

Choreografia: Ewelina Adamska-Porczyk

Scenografia: Grzegorz Policiński

Kostiumy: Sabina Czupryńska

Reżyseria światła: Piotr Hryń

Przygotowanie wokalne: Monika Malec

Asystentka reżyserki: Natalia Stachyra

Obsada: Natalia Kujawa (Malachit), Monika Pawlicka (Mewa), Anastasia Simińska (Latrodectus Mactans), Michał Juraszek (Lód), Przemysław Kowalski (Ariel), Tomasz Osica (Wilk), Jakub Szyperski (Ćma)

Muzycy: Tymoteusz Hartman – instrumenty klawiszowe, Mateusz Dobosz – kontrabas, Jarosław Korzonek – perkusja.

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

  1. Super wywiad 👍👍👍 Brawo Wy👏👏👏 Czuć pasję, a Wasze zaangażowanie jest dobrą drogą w budowaniu relacji międzyludzkich. ❤️🌹🎭

Blog festiwalowy przy 63. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych. Recenzje, omówienia, polemiki, plotki. Okazjonalne złośliwości w granicach zdrowego rozsądku. Bloga prowadzą Natalia Kamińska i Mateusz Kaliński.

Chcesz się z nami skontaktować? Napisz!

natalia.katarzyna.kaminska@gmail.com

mateuszkalinski1993@gmail.com 

Pozostałe wpisy

fot. Karol Mańk

Grande Valse Brillante, la main sur la gorge

Recenzja spektaklu muzycznego „Z ręką na gardle” w reżyserii Anny Sroki-Hryń

Sex, Faust & rock’n’roll

To o co był ten zakład z diabłem?

Fot. Sebastian Stankiewicz/materiały teatru

Czy widział ktoś może solniczkę?

Recenzja spektaklu „Ucho igielne” w reżyserii Anety Adamskiej-Szukały

Warto, naprawdę warto!

Widujecie ją często, gdy przychodzicie do teatru. Teraz poznacie jej historię

Podkast festiwalu Arcydzieł: czas podsumowań!

Podsumowań czas! Sympatie, antypatie i co z tego wszystkiego wynika.

Fot. Natalia Kabanow

Jak się włazi Lynchem do ucha Gombrowicza?

Spektakl „Iwona, księżniczka Burgunda” w reżyserii Leny Frankiewicz omawia Mateusz Kaliński

Felieton: teatralne potwory i spółka

Z jakiej klasy społecznej jesteś? SPRAWDŹ TERAZ >>

Dżuma, the musical – o wszystkim, więc o niczym

…czyli dlaczego nie złapałam bakcyla

Podkast Festiwalu Arcydzieł: rozmowa z redakcją gazety festiwalowej

Jak działa jamniczek redakcji? Jest syty, choć nieco zmęczony

fot. Wiktoria Cieśla

„Oczywiście, że wracamy!”

Z zespołem wolontariuszy przy „5. Festiwalu Arcydzieł” rozmawia Mateusz Kaliński

Share This