Sex, Faust & rock’n’roll

Natalia Kamińska

O spektaklu Faust w reż. Jana Nowary z Teatru im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie

fot. Wiktoria Cieśla

Faust to jeden z tych klasycznych tekstów, które mogą stanowić dla reżysera teatralnego pokusę szczególnego rodzaju, pozwalają bowiem na przekazanie własnej wizji dotyczącej relacji teatru i rzeczywistości. Jakie jest więc credo Jana Nowary? Z początku pomyślałam: „No tak, trochę tu takie rockowe akcenty, trochę Pamiętniki Wampirów, takie unowocześnienia, ale w gruncie rzeczy to taki Faust po bożemu”. 

Scenografia autorstwa Magdaleny Gajewskiej jest oszczędna, ale wielofunkcyjna: scenę okalają wysokie kraty przypominające więzienie. Ich konfiguracje będą tworzyć raz to uporządkowaną, raz duszną przestrzeń. Prosty, czarny podest będzie niekiedy zwykłym łóżkiem, a innym razem ołtarzem ofiarnym. Dla Małgorzaty i Fausta ten surowy mebel staje się centralnym punktem ich wszechświata, przestrzenią, w której granica między sacrum a profanum ulega całkowitemu zatarciu. To miejsce zarówno zmysłowości i intymności, jak i arena zmagań z siłami wyższymi. To, co uświęcone namiętnością, zostaje jednocześnie naznaczone fatum i skazane na potępienie. Prosty monolit to miejsce, w którym miłość jest nierozerwalnie spleciona ze śmiercią. Łoże od samego początku niesie w sobie obietnicę katafalku.

Wizualna strona spektaklu zanurzona jest w estetyce goth przyprawionej popkulturowymi wizerunkami wampirów. Postaci z Piekielnego Towarzystwa snują się po scenie niczym byty zawieszone w próżni między życiem a śmiercią, wprowadzając gęsty, oniryczny i duszny klimat. Ich drapieżna wręcz motoryka, przerysowane, blade twarze i skórzane, fetyszystyczne kostiumy przywodzą na myśl istoty żywiące się cudzą energią, dekadenckich krwiopijców wyjętych wprost z popkulturowych wyobrażeń o nocnych łowcach dusz. Piekło Nowary to wieczny klub z muzyką rockową, w którym wygłodniałe, zblazowane dusze stanowią swego rodzaju choreograficzny chór zwielokrotniający emocje bohaterów.

I choć warstwa wizualna rzeszowskiego Fausta nieco trąci myszką, to adaptacja prezentuje się już bardziej interesująco. Tytułowy bohater w wykonaniu Roberta Żurka zagrany jest dwutorowo; ulega pokusom w sposób miękki, daleko mu do hedonistycznego rozpasania, a jednocześnie zdaje się z dystansu obserwować własną erozję. Jest naukowcem i obiektem badań, pozostając przy tym człowiekiem. Choć otaczają go rozerotyzowani członkowie Piekielnego Towarzystwa, on sam pozostaje powściągliwy. Na tym tle czyn przekroczenia – uwiedzenie Małgorzaty – urasta do rangi odwróconego grzechu pierworodnego, otwierającego jej drogę do świętości. Grzech i błądzenie stają się immanentnymi cechami ludzkiego rozwoju. W końcu Mefistofeles jest siłą, która „wiecznie zła pragnąc, wiecznie dobro czyni”. Ten chyba najbardziej znany cytat zdaje się też być osią interpretacyjną obraną przez rzeszowski zespół.Obrazem tej przewrotnej teologii jest scena, w której Mefistofeles w bluźnierczej scenie Golgoty na opak wisząc na krzyżu niczym Jezus przemawia do zdezorientowanej, cierpiącej Małgorzaty, – układ ten podkreśla manichejski wymiar scenicznej metafizyki. Ten dwoisty porządek moralny punktuje także szklista podłoga nieustannie prezentująca odwrócone odbicie wydarzeń. To, co bierzemy za niebo, może być piekłem, a upadek – wzniesieniem. Jaki jest w tym świecie Mefistofeles? W interpretacji Michała Chołki z jednej strony charyzmatyczny i okrutny, a z drugiej – wątpiący w sens przypisanej mu kosmicznej roli wiecznego mąciciela. Kuszenie Fausta wykonuje z pewną melancholijną rutyną, niczym pracownik korporacji wyższego szczebla, który widział już wszystkie ludzkie słabości i żadna nie robi na nim większego wrażenia.

Jednak to pojawienie się Małgorzaty (w tej roli Aniela Kowalska, która zasłużenie otrzymała nagrodę aktorską 64. Rzeszowskich Spotkań Teatralnych), jak to mówi młodzież, pozamiatało. W wielu klasycznych interpretacjach Małgorzata bywa sprowadzana do roli ofiary – naiwnej, zdominowanej przez męskie pragnienia gąski, która staje się jedynie pionkiem w filozoficznym zakładzie Fausta.Tymczasem tutaj otrzymujemy pełnokrwistą, wielowymiarową bohaterkę. Jej Małgorzata jest wciąż dziecięco niewinna i początkowo pełna wahań, ale z tej kruchości wykuwa się niezłomność i siła. Dramaturgicznie jej postać została tu wyeksponowana na tyle mocno, że stała się prawdziwym centrum tej opowieści, spychając dylematy Fausta na drugi plan. Widzimy wyraźnie, że Małgorzata również ulega pokusie, również daje się porwać wirowi pragnień, jednak jej droga jest diametralnie inna od drogi uczonego. Wyraźnie zaakcentowany wątek różnic klasowych dodaje ich romansowi współczesnego realizmu. Obserwujemy brutalne zderzenie dwóch światów: dojrzały, uprzywilejowany mężczyzna o wysokim statusie społecznym, dysponujący wiedzą i doświadczeniem i uboga, bardzo młoda dziewczyna z nizin społecznych, której horyzonty ogranicza surowe wychowanie i brak perspektyw. Dla Fausta to uwiedzenie może być intelektualnym eksperymentem, ucieczką od życiowego marazmu, dla niej jest to obietnica przepustki do lepszego świata. Tym mocniej wybrzmiewa finalny moralny triumf Małgorzaty.

Prostota, która z początku zwiodła mnie niczym sam Mefistofeles, jest siłą tego spektaklu. Bo ta prostota to czystość. Kusiłoby mnie nawet, żeby pociągnąć ją jeszcze dalej – zostawić jedynie Małgorzatę, Fausta i Mefistofelesa. Nie ujmując niczego aktorom wcielającym się w pozostałe role, to relacja między tą trójką była najciekawiej poprowadzona. Twórcom rzeszowskiego wystawienia dzieła Goethego udała się ciekawa sztuka wyłuskania z Fausta prostej, przyziemnej historii, bez wytracania jego metafizycznego wymiaru. W końcu niecodziennie podpisujemy krwawy pakt z samym Mefistofelesem (przynajmniej mnie się zdarza to raczej od święta), a jednak dręczące nas w zaciszu wyrzuty sumienia potrafią przypominać walkę Boga z Szatanem.

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

  1. Super wywiad 👍👍👍 Brawo Wy👏👏👏 Czuć pasję, a Wasze zaangażowanie jest dobrą drogą w budowaniu relacji międzyludzkich. ❤️🌹🎭

Blog festiwalowy przy 63. Rzeszowskich Spotkaniach Teatralnych. Recenzje, omówienia, polemiki, plotki. Okazjonalne złośliwości w granicach zdrowego rozsądku. Bloga prowadzą Natalia Kamińska i Mateusz Kaliński.

Chcesz się z nami skontaktować? Napisz!

natalia.katarzyna.kaminska@gmail.com

mateuszkalinski1993@gmail.com 

Pozostałe wpisy

fot. Karol Mańk

Grande Valse Brillante, la main sur la gorge

Recenzja spektaklu muzycznego „Z ręką na gardle” w reżyserii Anny Sroki-Hryń

Sex, Faust & rock’n’roll

To o co był ten zakład z diabłem?

Fot. Sebastian Stankiewicz/materiały teatru

Czy widział ktoś może solniczkę?

Recenzja spektaklu „Ucho igielne” w reżyserii Anety Adamskiej-Szukały

Warto, naprawdę warto!

Widujecie ją często, gdy przychodzicie do teatru. Teraz poznacie jej historię

Podkast festiwalu Arcydzieł: czas podsumowań!

Podsumowań czas! Sympatie, antypatie i co z tego wszystkiego wynika.

Fot. Natalia Kabanow

Jak się włazi Lynchem do ucha Gombrowicza?

Spektakl „Iwona, księżniczka Burgunda” w reżyserii Leny Frankiewicz omawia Mateusz Kaliński

Felieton: teatralne potwory i spółka

Z jakiej klasy społecznej jesteś? SPRAWDŹ TERAZ >>

Dżuma, the musical – o wszystkim, więc o niczym

…czyli dlaczego nie złapałam bakcyla

Podkast Festiwalu Arcydzieł: rozmowa z redakcją gazety festiwalowej

Jak działa jamniczek redakcji? Jest syty, choć nieco zmęczony

fot. Wiktoria Cieśla

„Oczywiście, że wracamy!”

Z zespołem wolontariuszy przy „5. Festiwalu Arcydzieł” rozmawia Mateusz Kaliński

Share This